Nai hrawng cu Laithil, Laithawi kong ah kan fb a hun busy ngai.

Kan Aidii thil Copy tuah mi pawl kong funtomnak-(Season 1, final episode)

Nai hrawng cu Laithil, Laithawi kong ah kan fb a hun busy ngai. Ka rak thawk mi a si caah ka lim a herh i tutan thil a cang mi caah a hnubik ka ruahnak le ka hmuh ning tete ka rak tial lai.

1) Aidii Thil copy mi thil an zuarnak i hmanthlak an post nak ah, Aidii min hman le Parborhsung thilmin hman kha, upatpek (Credit pek) bantuk in an rak ruah.

Hihi cu upa deuh le mino deuh kan si bang in kan cawn mi aa khah lo caah kan hngalhnak aa dannak tete an si tiah ka ruah. Abik in cun Uknak thalo nih systematically te in kan ruahnak a kan hrawh mi i a theipar zong a si.

Ziah ti ah cun kawlram huappi in Sianginn ah ca kan cawn ning nih a ngeih. Text book chung aa tial ning bak in le Saya/ma te chim ning bak in ciah in ttial than a bau. Khakha nih mi tuah cia, tial cia le chim cia mikha mah nih tuah bang, tial bang, chim bang in tuah/tial/chim than kha a poi lo, a phung a si ko tiin a kan ruah ter. An mah te in khuaruat kho hna hlah seh, critical thinking le creative thinking ngei kho hna hlah sehlaw saupi in uk hna ning tiah uknak thalo (Dictatorship) nih a rak kan hrawh mi cu a si.

Hmuhkhawh tonghkhawh si mi (tangible) thil ifir piak lawng kha fir a si lo, hmuhkhawh tonghkhawh lo mi (intangible) idea ifir piak zong kha fir a si ti kha Ethic (minung zulhphung kan ti lai maw) a si. Hmuh khawh mi thil ifir piak bantukin, idea ifir piak kha Law nih dantatnak a um lo zong ah Ethic mit in ruah ah cun thil diklo a si zia kha kan ifian a herh.

Pumpak ca lawng si lo in pawcawmnak rian ca a si hrim cun rikhiahnak (boundry) ngeih ding a herh chinchin. A dik/a dik lo ti hngalh hnu in zulh le zulhlo tu kha cu mah le thimmi cio a si cang ko.

2. IP rights ti mi a sullam le a muru hi an piang kho rih lo. IP rights le Cultural IP rights ti in a um caah a buai chinchin.

Intellectual Property Rights le Cultural Intellectual Property Rights ti mi hi a phun a tam tuk caah ca tampi rel lo le, law tha te in a cawng mi dah ti lo ah cun ifianthlu ding ah a fawi mi thil a si lo. Carel sawhsawh in theihnak lawng zong in a za lo. Keimah hrimhrim zong ka theih mi a tlawm tuk rih. Rel chap cawn chap a hau mi ka si. Hmailei ah Lawyer he iton in kan rian ah legal lei in cawn rih ding ke dotla siding in tuah a herh mi a tampi rih.

Hmailei kan miphun thil kilkawi kho ding Bu (Chin Textile Association/Chin Weavers Association) tbk kan dirhkhawh tik zong ah Lawyer tampi le experts tampi sin in bawmhnak a herh hrimhrim mi a si.

Miphun thil cu Miphun nih ngeih mi a si. Pumpak ta a si kho lo. A si awk zong a si lo. Asinain Miphun pakhat i thil kha miphundang nih a ningcang lo in hman lo tuah lo ding ah kan chimrel a herh. (Eg. Pipu chan in a min an bunh cia ko mi thawi kha a fawinak in min dang, kawlmin sak piak tbk) Miphundang nih namneh mi si kan duh lo ah cun kanmah te in dirhmun fek kan ingeih a herh.

Kanmah le kan miphun chung minung lila zong nih kan miphun thil kan hman duh kan chuah duh ve ah cun, hlan i a tuanbia le a sining hlathlai hnu in upatnak lungthin put he tuah ah a atha. Cubantuk a ningcang te in kilkawi aa zuam mi le a tharchuahtu kha cu upatnak pek, thazaang pek chin khawh ve ah cun a tha chinchin. Thazaang pek khawh lole hnahnawh lo ah a tha bik fawn tiah ka ruah.

3. Parborhsung thawi hi hlan ah Tungkul thawi an ti mi a si maw?

Parborhsung cu a hlan a um cia mi thawi pum phuntling izoh chih in Aidii nih 2018 lio in thar a chuahmi a si. Arpifarual, Arketeng/Cengkerh tibantuk in thawi phun thar pakhat a si.

Parborhsung ti mi thuam pakhat caah komh mi thawipum hna kha Tungkul thawi tiah auh mi a si kho. Hi kong ah hin tampi hlathlainak tuah than a herh. Zeiruang ah ti ah cun Aidii thiamrun nih kan hlat khawh zat ah cun Tungkul thawi tiah auh mi hi a dang a si. Cutin a si ruang ah kan palh lo kan ti kho lo. Ziah ti cun Thiamtak pakhat le pakhat, a peng a tlang le a khua aa dan in thawi min auh dan zong hi aa dang. Cun thiamtah tampi cu thiam tah an thiam ko nain thiamthawi kong a thei lo mi an tampi ve. (Aidii thiamtak 100 nih thawimin an thei dih ve lo.) Pakhat nih a auh ruang ah zapi nih izulh i auh ve tibantuk khi a um theo tawn.

Hlan ah thawi min an sak tik ah an sakhnawhchan te khi a um. Abianabia ah Arpifarual thawi a si cun a lai ah Arpi thawi pakhat kha thawipum tete nih an kulh i Arpi le a fale rual ti in metaphorically (tahchunnak) in a min an sak. Cheukhat cu a thawi tung coih a herh zat in a min an sak ve. Cu caah Tungkul thawi a si ah cun zeiruang ah Tungkul thawi ti in an auh hnga ti kha hlathlai a herh. Thiamthawi kong a thei deuh lai tiah kan zumh mi upa kan kawl kan hlat cuahmah hna lio an si.

A fiang mi a chuah in kan thanh than te hna lai. Kan mah kan palh cun kan palhnak zong kan iremh ve te lai.

4. Parborhsung thawi Kalay/ Gangaw tah mi pawl zuar lio mi, zuar ding a tang mi le hmailei ah PBS thiamsin tah hi Aidii thiamrun sin ah commission phun % in a man pek in kan zuar kho lai maw? Si lo le Parborhsung tiah auhlo in mindang in isak in zuar ah tah?

Kan hnu thla ah ka fb cung in PBS hi copy a tam tuk caah, mizapi nih an duh ngai ti a hun lang i kan mah Aidii zong nih thiamsin in kan chuah ah a tha lai maw tiah kan rak in hal bal hna. Cu ah cun a tam deuh nih chuah lo ding ti in a kan ti caah a man sunglawi te in a kan cawtu Customer upatnak he an nawl kan zulh lai kan rak ti.

Cu caah PBS hi thiamsin tah ding ah % in pek a si zong ah kan siang lo. Kan mah thil copy a si mi a thei mi he thei lo mi he online in a rak zuar tu hna sin tu cun zuar u/ zuar hlah u ti nak nawl kan ngei lo. A sining vialte kan chim kan ceih dih cang ko caah a tha lai tiah nan ruah ning cio in rak tuah ko u.

Hmailei kan tharchuah ding thil design thar tete tu zulhdawi piak khawh kan zuam piak ulaw, kan Aidii Collection page te khi kan follow piak hram u. Mah tin cun Copy thil a kan chuah piak than sual ah cun zuar chin lo ding in kan hrial piak hram u tiah nawl kan in duh hna.

Minthar sak tu cu mah te in tharchuah mi thil ah sak ah zoh aa dawh bik. Khoi ka in aa thawk ti mi theihlo ah cun a poi lo nain theih bu in minthar sak tu cu zeiruang ah a si hnga? Ka ruahnak nih a phan lo.

Mahvial hi a tutan thil ah ka funtomnak siseh law, a hmasa Public in kan thil copy zuar mi OS link vialte kan rak tarlamghmi kha kan hnawh piak than hna lai. Kan mah pumpak record tu ah cun a um peng ko lai. Hmailei thilthar kan chuah mi copy thil nan zuar peng rih ko ah cun zungzal hmunh ding in kan tarlanghter cang lai ti zong ralrin pek cia kan duh ko hna.

Laithil a chuahtu le a zuartu cu aa then kho ding kan si hna lo. Kan ipehtlaih khawh chung ipehtlaih in kan Lairam thanchonak caah a ttuantti ding kan si ti in ka pom. Hmailei ah a ningcang te in rianttuantti khawhnak lam a tampi ko lai.

Kan chawva, kan pahrang cio hmang in kan miphun le kan ram caah ttuantti ding sawm buin…
Upatnak he, Aidii

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*