Nihin hi Nuhrin Covo Ni “Human Rights’ Day” ti a si.Nuhrin Covo timi cu zeidah a si? A rel huam mi caah

Nuhrin covo timi cu minung pakhat si ruang ah ngeihmi covo a si tiah fawi tein ti ko hna usih. Minung a simi paoh nih thleidannak zeihmanh um loin i tluk ceo cio in ngeihmi a si. Ahohmanh nih kan sin i a um mi covo cu chuhkhawh a si lo. Cupin ah cu covo cu a biapi, kha covo cu a biapi lo tiah rikhiah khawh a si fawn lo. Pakhat le pakhat an i pehtlai. Nuhrin covo timi a tlangpi tangah nuhrin covo cu pakhat le pakhat sulthonh in an i pehtlai.

Nuhrin covo timi cu minung sinak ah hmaizah upatnak tling khitkhet he nifa nun khawhnak caah a herhmi a hrampi pakhat a si tiah dang deuh in a sullam leh khawh a si. Minung zapi thlendannak um loin upat hmaizah le i tlukceo cionak sunlawih le upat cu nuhrin covo i a muru a si ko. Minung pakhat upat hmaizah ding timi a muru cu nunphung kip, mibu kip, biaknak kip le khuaruahnak kipah hmuh khawh a si. Nuhrin covo tiah uangthlar ngai in aukhuan hnawhchan bikmi zong cu bantuk minung pakhat le pakhat i upat hmaizahnak ngeih ding in a chuak mi a si. Minung pakhat i a covo chuh hrawhpiak timi cu, cu nu cu pa cu minung pakhat bantuk in pom lo le chonhbiak lo a si. Nuhrin covo hal timi zong mikip nih upat hmaizah awktlak sinnak an ngeih mi hngalhthiam, pompi le upatpek ding in nawlnak tuah a si.

Nurhin Covo hrampi. Nuhrin covo cu mikip nih i chuah pimi covo a si. (Human Rights is inherent) Nuhrin Covo cu cawk khawh a si lo. Thlen nawn khawh zong a si lo. Mikip nih minung sir uang ah nuhrin covo tinco khawh a si.Nuhrin covo cu mi zapi he aa pehtlai. Human Rights is Univresal. Minak le Mirang, miphun, biaknak, ramkhelnak, minung thutdirnak, khuaruahnak, nu le pa ti in thleidannak, um loin tluk ceo cio in an ngei. Mikip nih an chuahsem ka in a zalongmi le aa tlukceomi upat hmaizah awk tlak sinak an ngei.

Nuhrin covo cu ahomanh nih chuh le dawh khawh a si lo. Ahohmanh nih mi pakhat i a covo chuhdawh khawhnak nawl a ngei lo. Mi pakhat i aa chuahpimi covo cu a umnak ram acozah le upadi nih theih hngalh pilo hmanhseh a covo a tem khawh thiamthiam. Cu bantuk in a covo theihhngalh pilo cu a covo chuhhrawh piak a si.

Nuhrin covo cu pakhat le pakhat then awk tha loin suthonh in an i pehtlai (Human Rights is Indivisible). Minung i hmaizah upatnak a ngeihmi he aa tlak in nun khawhnak ding caah mikip nih zalonak, himnak, a zawt covo a ngei. Cun zeibantuk covo hmanh adang covo nak in a biapi deuh tiah chimrel khawh a si lo. Nuhrin covo pakhat chuh hrawh piak a si ahcun a dang covo zong a rawhral ter khawh.

Nuhrin Covo muisam.Nuhrin covo cheukhat cu pumpak he aa pehtlai mi covo (Individual Rights) an si. Cun a cheu cu mi tampi he aa pehtlai mi covo (Group Rights) an si. Cun a cheu cu pumpak he mibu he aa pehtlaimi covo an si. Bianaah zalong tein zumh le biak khawhnak cu pumpak covo a si bantuk in mibu zong nih hman khawh mi covo an si.

Nuhrin Covo cheukhat cu a tu ah cop le cilh in tuah khawh le zulh khawh a si nain a cheu cu a dotdot in tuah le zulh khawh a si ve. Mi pakhat i zalong tein chimrel khawhnak cu a tu ah tuah ter khawh colh a si nain ca cawnnak ding ah a herh mi sianginn, cawnpiaktu hna cu cop le cilh in tuah khawh le ttuan khawh a si lo.

A cheukhat nuhrin covo pawl cu democracy uknak le mipi thathnemnak caah siseh, lungthin le nuncan ziaza caah siseh a herh ahcun upadi in thlaihhip khawh a si. Bianaah- zalong tein kal um khawhnak covo ning in mipi nih an kal um ruang ah thil pingpang a chuahpi a si sual ahcun upidi nih a kham khawh.

Asinain a tanglei covo pawl hi cu zeibantuk thil sining, zeibantuk ruang hmanh ah kham lo ding in chiah mi an si. Cu hna cu nunkhawhnak covo, hremnak in luatnak covo, salsinak in luatnak covo, leiba ruang ah hremnak in luatnak covo, thil sual pakhat tuah ruang ah voihnih intuarnak in luatnak covo, upadi hmai ah minung pakhat bantuk in chonh biaknak covo, zalong tein zumhnak le biaknak covo hna an si.

Pumpak covo timi (Individual Rights) timi cu vawlei pumpi huap nuhrin covo cathanh chung i aa tel mi, ipi nih an tem ding mi covo a si.Mi tampi covo a si loah mibu covo (Collective/Group Rights) timi cu mibu pakhat (Bianaah- nu, ngakchia, khuatlatu miphun, ralzam, ramhrin, miphun fa, hmunkip thial in rian a ttuan mi, nu le nu, pale pa aa duh mi hna) an sic aah midang nih an tico cio mi pumpak covo a ting co kho lomi, hnon le thleidanmi mibu hna covo a si. Mibu covo hi a hlei in kilven a hau mi hna caah a hung chuak mi a si. Mibu pakhat chungtel si ruang ah eihmuar a ing tuar mi mibu hna covo kilven cu mibu covo au pi asi.

Biaceihnak he aa pehtlaimi covo (Legal Rights) timi cu upadi nih a cohlanmi covo asi. A fiangfai mi zeihmanh a um hlan chung sualnak a ngei lo tiah upadi nih a timi, tehte, aamahkhannak nawl vialte hi upadi he aa pehtlai mi covo a si.

Nuhrin Covo timi biafang he hmunkhat ah hman ti bimi biafang han cu nuhrin covo thanchonak (Promoting Human Rights) le Nuhrin Covo kilven nak (Protection Human Rights) hna an si.  Nuhrin Covo thanchonak timi cu nuhrin covo a thanchonak ding, ram pumpi hmai thlak rian ah nuhrin covo kong telh ding, nuhrin covo upadi ser ding, ca cawnnak le thutdir ning parawkarem suainak ah nuhrin covo nih aa tinhmi telh chih ding timi pawl an si.

Nuhrin Covo kilvennak timi a sullam cu nuhrin covo a chiatchuahtu dantatnak, sual phawtnak, nawl ngeihnak a ping ah hman riangmang in mipi tuar ternak in kilven ding, a in tuar tertu acozah cu ramkhelnak lei in dengteo in hnek le mawhhciatnak tuah le hna an i tel.
Nuhrin Covo thanchonak tuah tikah nuhrin covo cu upadi chung ah telh le cucu upadi ah ser a si tiah tuanhlan ah rak ruah a si. Ahnu ahcun a cozah le a cozah he aa pehtlai lomi buu nih nuhrin covo kong ah rian a tuanmi buu dirh a hung si i cu hna zong cu nuhrin covo thancho nak caah an hung i tel.

Cu bantuk Cozah he aa pehtlai lomi hna cu aa dawhmi nunphung sersiam nak ah a biapi ngai mi ah an hung cang. A thangcho cuahmah mi ram tampi hna ahcun nuhrin chiatchuahnak kong mipi thinlung ah i fian a si lo caah a cozah nih dawnkhantu zeihmanh um loin tluang ngai in mipi covo duhduh in an chiatchuah hna. Cu bantuk pawl cu acozah he aa pehtlai lomi nih an phozar. Mipi lak ah nuhhrin covo kong hrihhram fek tein an hngalh khawhnak caah an tuah an tuan khawh. Cu bantuk lawng si loin nuhrin covo thannak ding caah a tha bik in a tuan mi cu mipi lila an si. Mah herhmi covo vialte dothlat i cu chung ah a pipa thim in mah le nunphung ning zulh in san a ltai hnga ding mi pawl zulh in mipi hrimhrim nih nuhrin covo thancho nak tuah khawh a si.

Nuhrin Covo kilvennak.Nuhrin covo kilven timi cu nuhrin covo a chiatchuah tertu acozah pawl sual phawtnak tuah a si. Sual phawtnak tuah bantuk in dantatnak zong an telh chih fawn. A caancaan ah ram pakhatkhat i nuhrin covo chiatchuahnak cu, cu ram chung i a um mi acozah a silomi buu nih an ngol ter, an dih ter khawh lo tikah ramkip huap buu hna le UNO sual phawtnak le dantatnak in, cu chiatchuahnak cu nogl le dih ter ding in i zuam a si theu tawn.

Laknak: Human Rights Education Institute (Burma), Translated by Van Hmun Lian
Note: Ka computer Har-disk a kaang dih, ka facebook account an thah caah tlamtling in ka tharchuah kho lo, Nihin hi Nuhrin Covo Ni a si caah a bultan tein ka rak langhter ve mi asi.Credit-Salai Cung Dawt

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*