Nawl Tidil Dil An Timhmi ah Ka Hmuhning

1991/92 ah Mandalay ramṭhen, Thase khua pawng ah Samung Tidil kan rak dil. 1994/95 ah Pegu Ramṭhen, Phawnggyi khua pawng ah Ngamuyeih Tidil dilnak caah an ṭhialter mi hna an umnak khua ah kan rak kal. Tidil nih a chilh dingmi hmunhma chung i lo thlawh le thing hlam in a paw aa cawmmi le PiPu chan in khua a rak sa cangmi vialte khua li nga cu hraamhraam lo in an rak ṭhialter dih hna.

An umnak ah tiah khua dang ah innhmun fa tete (pe 40-60)an rak pek hna i cuka ahcun an rak ṭhial dih hna. Inn zong an sak piak hna lo. Tangka an liamh hna le liamh hna lo tu cu ka hngal lo. An laihri tennak khualeram le hmunlehma ahcun inn lo ṭhaṭha, a cheu cu an inn tung lawng hmenh hi tlortung Papi kuhkhim lawngte in sakmi an rak si i man sunglawi taktak an si. Asinain an i ṭhialpi kho hna lo i cuti cun zaang raam taktak in an rak kal tak dih ko hna. Cu cu hmuh tik ah ngaihchiat lo awk le zaangfah lo awk an ṭha hrimhrim lo.

Cun, PilePu nih roh takmi khualeram te le inn le lo te zeitik hmenh i hmuh ṭhan khawh ti lo le a zoh te hmenh va zoh khawh si ti lo, zunglezal lo thlawh le thing hlam i a paw aa cawmmi hna lo thlawh awk le thing hlam awk ngeih ti lo cu kutleke khiah dih ko a lo i zei tuah awk hngalh ti lo in ṭaam le hal bu le awlokchong le vansensang au bu in khua an sa. An fale rual hrimhrim an vaivuan dih, ngaknu tlangval an rawk dih, an i ṭhenṭhek dih. Zoh ah ngaih an chia tuk hringhren ee. Sihmenhsehlaw cu lio chan cu a tu Acozah le mipi nih, “Aanaasin” (Authoritarian) tiah an timi hna le an duh hna lo i an dohmi hna Ralkap Acozah chan kha a rak si.

A tu ah cu ‘Aanaasin’ Acozah cu kan duh lo ee; tiah a dohmi le mipi aiawh ding i kaitermi hna Acozah nih Halkha ah Nawl Tidil dil an timhmi kong he pehtlai in chim ka duhmi cu, hi tidil an dil lai i ram aa dawh le a va ṭhancho ding a si ko ahcun khattelei kap in cun a va ṭha sawk ko hnga ee. Cun, Lei le ram ngeitu zong Acozah nih an liamh hna a si ahcun a va i rel sawk ko hnga. Sihmenhsehlaw an liamhmi hna cun kum zeizet dah an paw an i cawm khawh hnga, a tambik ah kum 5 hei ti ko usih. Cu pinlei cu pawcawmnak an ngei ti hna lai lo. Vawlei a hmunh chung pawcawmnak vawlei a ngei tengtung komi hna cu kum thum li hnu cun an vaivuan dih ko cang hnga.

Cu caah cun, Tidil kan tuah seh; an ti a si ahcun Lo ngeitu hna kha mah Tidil lila ah khan rian an ser piak hna i zungzal pawcawmnak tiang lam an sial piak hna awk a si. Lo ngeitu an pawcawmnak kha lam an kawl piak hna awk a si.

Cuti si lo i Acozah kan si, Power kan ngei aipat tiin thazaang hman riangmang i ‘Byforce’ rumro lo i dawi le ṭhialter ti bantuk hi cu Democracy Acozah nih cun a tuah awk cu a si hnga dik maw. Zeicaah kan ti a si ahcun hi bantuk mi zawn ruat lo le khawng tawn i mi a ṭhawlmi le mi ram le mi inn le lo a chutmi hi cu kawlte i ‘Aanaasin’ an timi hna ‘Authoritarian’ pawl nih hriamnam ah an hman tawnmi a si cu mu.

Cun, Nawl tiva kam le a pawngkam vawlei vialte khi a fekmi vawlei an si lo i ti an dil a si ahcun a ti dih lai, a mawt dih lai i Ngauthu tlang leikap vawlei vialte zong khi a tolh dih lai, a ciim dih lai i an dil tlawmpal ah tidil chung ah nawng a khat dih lai i a rawk dih khomi a si. Sau a nguh kho lai lo.

Cu lawng si loin Artlangzau hrawng i nizan tihni te i an sakmi le an sak duahmah rih laimi Hakha University sianghleirun le rian ṭuantu hna le sianginn a kaimi hna umnak inn vialte khi tah a him lai maw? An rawk dih lai lo maw? Ti nih a chilh dih lai lo maw? ti zong khi ruah chih lo awk a ṭha lomi a si.Cu caah, Nawi Tidil dil an timhmi hi cu an ngol ah a ṭha deuh lai; tiah keimah pumpak ka hmuhning ka hun langhter ve. Kaa lawm.
Nguntual Thawng

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*