Kan fale Sianginn nuar ngam asi lai maw?

2020 Jan ah ABK ka pawi kai theih. Rangon ah khua asa mi ka si, Hakha ah thiamrun kan dirh hnu 2014 in Hakha ah khua ka sa. Asinain khoi ka hmanh ah kum khat chung ah thla 2/3 peh te in ka um kho bal lo. Rangon le Hakha ka hlat, cupin ah ramdang le kawlram chunh hmun dang ka dang le Laitlang chung khua tampi ah rian he pehtlai in khual ka tlawng tawn. Ka nu, ka pa le ka tta hi Australia ah khua an sa. Ka u le pahnih hi US ah an um. Fa ka pawi kai theih cu khoi ka ah dah ka ngeih lai ti hi ka rak ruat.

Ka rak duhnak ah cun Rangon ah ka ngei lai, cun Hakha ah ka tlunpi te lai i Hakha ah khua kan sa lai ti khi asi. Ziah ti cun laitlang ah ka um deuhdeuh ka nuam deuhdeuh, ka tlaihchan deuhdeuh fawn. Asinain nau he Laitlang ah um ding ah cun ka rak zenh mi thil pahnih arak um.

A pakhatnak ah cun, (a pakhat ah ka tial mi cu ka phan deuh mi ti si lo in ka tial duhhnawh chan mi asi lo caah tawi deuh in ka hun langhter hmasa bia) Laitlang ah Single Mom (lai holh in ka lungtling mi biafang a um rih lo) pakhat dirhmun in fa zohkhenh ding khi asi. Keimah caah ka phan mi asi lo, ABK asi te ding ka fa caah ka phan piak mi asi. Pawngkam nih bia in siseh, tuahsernak in siseh a lung zei mawzat an fah ter ding ka duh piak lo. Mah kong hi hihnu bialelam aphanh than tik ah kau deuh in ka tial than te lai. Tu cu mah vial.

Apanihnak ah cun a sianginn kai nak kong ah hin asi. Laitlang nak in Rangon ah Sianginn thatha a tam cu zapi hngalh asi ko cu mu. Asinain thuk deuh in ka hun ruah than tik ah Laitlang ah ka fa hi khuasakpi ka duh piak deuh than. Aruang cu Rangon tibantuk khuapi ah kan cawn khawh lo mi Life Skill tampi kha Laitlang ah kan cawn khawh ti kha fiang tein ka hngalh.

2018 lio ah Japan ram Kochi Prefecture (Kawlram si cun State bantuk) chung i Tosayama ti mi Khuate pakhat ah zarhkhat chung Rua he aa pehtlai mi Art/Craft workshop kan tuah. Tosayama cu inn 300 le minung 900 lawng khuasa an si, innkhat ah minung 3 buaktlak khua an sa tinak. An khua cu laitlang khuate bantuk te bak khi asi ve ko. Fingtlang le akhuacaan zong aakhat ngai. Asi nain Lam le, network le inn le lo umtu dan lawng khi aadang. Tar tete nih lo kal tik ah an mah le motor tete an imongh i an kal.

Tosayama khua i minung 900 khuasa ah cun mino bik an ti mi hi kan workshop tuahnak ah cun aatel ve mi Kan ti mi asi i akum hi kum 38 hrawng asi cang. Kan cu Artist asi i Todayama Academy i Founder pakhat asi. Japan ram ah khuasak tuntuknak caah Tokyo tibantuk khuapi apanh mi mino an tamtuk caah Khuate an king i tar le hngakchia lawng te an um. Cu caah Khuabawi hna nih mino hna khua an kir duh than ding ah alam aphunphun an kawl.

Mahlak ah Tosayama Academy nih an tuah mi cu khuapi in an khua ah arak um duh mi caah thla 3 program asuai i Khua i inn alawng mi ah khan alak in an um ter hna. Mah thla 3 chung ah cun khuate lei sining kha an cawn ter hna. Cinthlak dan aphunphun le an khua nih an ngeih mi puai le phunglam hna kha an chimh hna. Mah program a dih hnu in khua ah a um duh mi caah man fawi te in inn an hlan piak hna. Um lo in khuapi a kir than mi nih an kir. (Lakthlauk deuh in ka tial i kum le numbers ka palhnak an um kho, tam deuh le fiangdeuh in theih duh ah cun Tosayama Academy ti in facebook le IG zong ah a um ko lai.)

Mah Tosayama Khua cu cu Japan khuate tampi lak ah khuate oakhat men te asi ve ko nain an Kochi Khuapi i a um mi nu le pa cheukhat hmanh nih an fale cu Tosayama School ah Sianginn kai ter an duh hna. Tosayama School ah Sianginn kai ding ah cun khua ah a um mi an si ahau. Ma tin cun an khua milurel cu an kalh ter ding ah an izuam hna.

Mah Tosayama School Highschool level asi i an sinah cun nikhat chung kan va leng, sianghngakchia pawl he zong itonnak lentecelh ttinak le cawnpiaknak caan (sining le konglam ihrawmhnak caan) zong kan ngei kho hnga. Ahmasabik kan phanh ah an Sianguk nih ca an cawn ning kong an sianginn nih an ngeih mi activity pawl powerpoint in akan hmuhsak. Mins 40 chung a presentation ah ka lung ah a lut bik mi cawlcangnak 3 a um.

1nk an Zarhkhat ah ni khat khi catang vialte cawh in sianginn kai tti, cawlcangnak tuah tti dih asi. Mah i a sullam cu upa deuh nih hngakchia deuh kha an thithruai thiam hna ding le kum aa thirual lo zong ah pakhat le pakhat kar ah an ruahnak an icheuh khawh ding, upatnak an ipekthiam ding ah asi.

2nk ah Zarkhat ah nikhat khi Khua nu Khuapa hna an sawm hna i Khua tuanbia le Khua mi hna lak i rian pipa deuh arak tuan mi an an konglam an tuanbia kha an chimh ter hna. Cu pin ah khua i an cin mi cinthlak kong, sattil zuat dan, chawlehnak rian pawl kong kha an cawnpiak hna. Mah i Saya le te cu Khua i lo/dum a tuah mi, sattil le ar a zua mi hna, rian atuan mi hna lila kha an si ko hna. Mah nih cun hngakchia hna kha khua kong an theih ter hna, khuasak tuntuk ah aherh mi thiamnak zong kha an chimh chih hna.

3nk ah cun an khua i tuah tawn mi puai pawl le khua ah a cang mi thil sining kong tete ah hngakchia kha hmunhma an pekhna i ruahnak an chuah ter hna. Abianabia ah kumkhat cu Tanpayar kha an kuat tawnnak company nih an la ti hna lo i zuarnak ngeih lo in sungh ding dirhmun kha an phan. Mah kong cu Catang sang deuh mi sianghngakchia hna kha zeitin kan tuah hna lai tiah group an then hna i ruahnak an chuah ter hna.

Mah lak an Group pakhat nih ruahnak an chuah mi cu, Tan Phaya puaidaw tuah in Tanpaya hman in ei awk aphunphun kha ser in khuapi ning in puai (Festival) tuah ding ti asi. Cucu Saya te le Khuanu Khuapa pawl nih cun an cohlan i an tuah taktak ko. Mah festival cu an timhtuah i internet ah thawng an thanh i apawngkam khua hna le khuapi tuang hmanh in an rak ra i an Tanpayar pawl zong an manh, an khua ca zong tourist attraction pakhat ah aa cang.

Ziah mah kong hi sau nawn in ka tial tiah ah cun arauh hlan ab kawlram chung i kan fale Sianginn an kai nak kong ah hin asi.

Feb 1 in nihin tiang kan boruak cu zapi nih theih cio si ko caah tampi chim ahau ti lai lo.CDM hi cozah riantuantu ca lawng ah asi lo ti zong mipi nih kan ifiang cang (ko lo maw?). Cozah ruantuan asi mi hna nih CDM an tuanvo an tuan cuahmab lio cang. A tu caan cu nu le pa CDM luhcaan asi cang lai. Ralkap uknak tang i kawl miphun nih adang miphun sinak lemh dih ding ah ser mi Sianginn cacacawnnak in kan fale kha nuar ter caan asi ve cang.

Ahmasabik i ka bia ka peh than asi ah cun, a tu lio caan hin kawlram ah um ning law cu ABK hi sianginn nuar ter ding ah ka ui bak lai lo. Ziah ti ah cun A cung i ka chim mi Tosayama Khua bantuk in Laitlang tuah khawh tuk asi. CDM a lut mi Saya/ma te, Private sianginn i saya/ma hna, University sianghngakchia hna le Khuanu Khuapa ibawm in kan fale cu Math, Science, Literature, History, Language, Arts, Music, Culture, Sport ti in aphungling in kan chimh khawh tuk hna lai. Internet line zong nih laitlang khuate tamngai cu akan phanh cang.

Kan herh taktak mi kan ca, kan nunphung, kan hla, kan laam, kan tuanbia le kan khuasaktuntuk dan tampi chimh khawh tuk an si hna. Miphundang (Kawl) tuanbia le kawl sining cawn ahau ti lo. Anawyatha, Kyan-Sit-Tar, Banduhlah e ti nak in Pu Conbik, Pu Khaikam te hna le adangdang Chin Pasaltha/Nusaltha hna kong kan cawng lai. Kawl Buddhist aathawknak an konglam nakin kan Missionary hna Tuanbia le Laimi Khrihfa hmasa hna i an konglam an tuanbia kan cawng hna lai. Kutzung thiamnak sei/beng tah le tgiamtah kan cawng hna lai. Lungcatial kan cawn ter hna lai. Chin holh aphunphun kan cawn ter hna lai. Kan itimh mi Federal Democracy Education System thawk ding ah a tu lio hi caan tha tuk asi.

Hi caantha hi alak in liam ter sawh hna lai uciih. Arauhhlan ah teinak kan hmu hrim lai!
-Aidii 1/5/2021 Article ngaingai zg si lem lo in ka lungchuak paoh lakhruak in ka hun tial. Keimah he ruahnak aakhat mi nan um cun comment ah nan ruahning le nan saduhthah rak chap ve cio ko ulaw.Anna Biak Tha Maw

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*